MuslimahToday.net เพื่อปีกที่หายไป

การเดินทางของมุสลิมะฮฺ: กรอบความคิดและทางออก
โดย เชค ยูซุฟ อัล-เกาะเราะฏอวีย์
อบู ญะอฺฟัร แปลและเรียง

หลักการพื้นฐานของชะรีอะฮฺอิสลามคือ ผู้หญิงจะต้องไม่เดินทางโดยลำพัง ถ้าจะเดินทางเป็นสิ่งจำเป็นที่เธอต้องมีสามีหรือมะหฺร็อมไปด้วย

หลักการข้อนี้พบในฮะดีษที่รายงานจากบุคอรียฺและสายรายงานอื่นๆจากท่านอิบนุ อับบาส ว่า ท่านเราะซูล  ได้กล่าวว่า

‏((لاَ يَخْلُوَنَّ رَجُلٌ بِامْرَأَةٍ إِلاَّ وَمَعَهَا ذُو مَحْرَمٍ ‏وَلاَ تُسَافِرِ الْمَرْأَةُ إِلاَّ مَعَ ذِي‏ ‏مَحْرَمٍ))

 ชายต้องไม่อยู่กับหญิงตามลำพัง เว้นแต่ต้องมีมะหฺร็อม และหญิงจะไม่เดินทางเว้นแต่มีมะหฺร็อมเดินทางไปด้วย (รายงานโดยมุสลิม)

  จากท่านอบู ฮุรอยเราะฮ ว่า ท่านเราะซูล  ได้กล่าวว่า

 ‏((لاَ يَحِلُّ لِامْرَأَةٍ تُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ تُسَافِرُ مَسِيرَةَ يَوْمٍ إِلاَّ مَعَ ذِي ‏ ‏مَحْرَمٍ))

 
ไม่เป็นที่อนุญาตสำหรับสตรีผู้ที่ศรัทธาต่ออัลลอฮฺและวันอาคิเราะฮฺจะเดินทางวันหนึ่งโดยไม่มีมะหฺร็อม(รายงานโดยมุสลิม)

 จากท่านอบู สะอีดว่า ท่านเราะซูล ได้กล่าวว่า 

 ((لاَ تُسَافِرِ الْمَرْأَةُ يَوْمَيْنِ مِنْ الدَّهْرِ إِلاَّ وَمَعَهَا ذُو ‏‏مَحْرَمٍ ‏‏مِنْهَا أَوْ زَوْجُهَا))

 ผู้หญิงจะไม่เดินทางสองวัน เว้นแต่ต้องมีมะหฺร็อมหรือสามีของนางไปด้วย(รายงานโดยมุสลิม)

 จากท่านอิบนุ อุมัรว่า ท่านเราะซูล ได้กล่าวว่า 

‏ ‏‏((لاَ يَحِلُّ لِامْرَأَةٍ تُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ تُسَافِرُ مَسِيرَةَ ثَلاَثِ لَيَالٍ إِلاَّ وَمَعَهَا ذُو مَحْرَمٍ))

 
ไม่อนุญาตให้ผู้หญิงที่ศรัทธาในอัลลอฮฺและวันอาคิเราะฮฺเดินทางในระยะทางสามคืน นอกจากต้องมีมะหฺร็อมร่วมไปด้วย (รายงานโดยมุสลิม)

 ความแตกต่างที่เห็นอย่างชัดเจนในการรายงานอันเนื่องมาจากความแตกต่างของผู้ถามและการตั้งคำถาม  

 ท่านอบู ฮะนีฟะฮฺ ชอบฮะดีษสุดท้ายของท่านอิบนุ อุมัร มากกว่า และเป็นทัศนะที่ไม่ต้องมีมะหฺร็อม นอกจากในการเดินทางที่อนุญาตให้ละหมาดย่อได้(การละหมาดเดินทาง) (มีรายงานโดยอะหฺมัดเช่นกัน)

ฮะดีษเหล่านี้รวมทุกรูปแบบในการเดินทาง ไม่ว่าจำเป็นหรือไม่จำเป็น เช่น การท่องเที่ยว การค้าขาย การหาความรู้ และอื่น ๆ

พื้นฐานของหลักการนี้ไม่ได้เป็นการคิดในแง่ร้ายต่อผู้หญิง และลักษณะของผู้หญิงอย่างที่คนไม่มีเหตุผลบางคนคิด แต่เป็นการรักษาชื่อเสียงและเกียรติยศของเธอ เป็นการป้องกันเธอจากความปรารถนาของผู้ที่มีหัวใจเป็นโรค จากการจี้ปล้นและข่มขืนและหัวขโมย โดยเฉพาะสถานที่ที่ผู้เดินทางจำเป็นต้องเดินผ่าน เช่น ทะเลทรายที่อันตราย สถานที่ที่ไม่มีความปลอดภัยและสถานที่ที่น่ารังเกียจ

 
แต่อะไรคือกฏเกณท์เกี่ยวกับผู้หญิงที่ไม่สามารถหา      มะหฺร็อมไปพร้อมกับเธอในการเดินทางที่ฮะลาลได้  เป็นการจำเป็นส่งเสริมหรืออนุญาต? และถ้าเดินทางพร้อมกับมีกลุ่มผู้ชายที่คุ้มครองได้หรือพร้อมกับผู้หญิงผู้ศรัทธาที่ไว้วางใจได้และเส้นทางปลอดภัยจะได้ไหม ?    

            นักนิติศาสตร์ได้ศึกษาถึงหัวข้อนี้(การเดินทางของผู้หญิงโดยไม่มีมะหฺร็อม)เมื่อไร พวกเขาก็จะถกถึงปัญหาหน้าที่การทำฮัจญ์ของผู้หญิงด้วย  พวกเขาจะพิจารณาถึงคำสั่งห้ามของท่านนบี   ในการห้ามเดินทางของผู้หญิงที่ไม่มีมะหฺร็อม ความเห็นของพวกเขามีดังต่อไปนี้

 1. ในหมู่พวกเขามีผู้ที่ยึดเอาสิ่งที่ปรากฏตามฮะดีษที่กล่าวมาข้างต้น พวกเขาห้ามเดินทางโดยปราศจากมะหฺร็อม แม้แต่ฮัจญ์วาญิบก็ไม่ได้รับยกเว้นจากกฎข้อนี้

 2. กลุ่มที่ให้การยกเว้นสำหรับผู้หญิงสูงอายุที่ไม่เป็นที่หมายปอง  เป็นทัศนะของ อัล-กอดี อิบนิ อัล-วะลีด อัล-ยาญี จากมัซฮับมาลิกี  และเป็นกรณีพิเศษสำหรับหญิงทั่วไปที่สอดคล้องกับนิยามที่กล่าวโดยอิบนิ ดะกีก อัล-อีด

 3. นักนิติศาสตร์อีกฝ่ายให้การยกเว้นสำหรับการเดินทางที่ไปพร้อมหญิงผู้ศรัทธาที่ไว้วางใจได้ และการเดินทางเป็นที่อนุมัติ ยิ่งไปกว่านั้นนักนิติศาสตร์บางคนลงความเห็นว่าผู้หญิงผู้ศรัทธาที่ไว้วางใจได้เพียงคนเดียวก็เป็นการเพียงพอแล้ว

 4. บางท่านลงความเห็นว่าเส้นทางที่จะเดินทางจะต้องปลอดภัย  นี่เป็นทัศนะที่ได้รับเลือกโดยชัยคุลอิสลาม อิบนิ ตัยมียะฮฺ ท่านกล่าวอ้างถึงคำพูดของอิบนิ มุฟลิหฺ ในหนังสืออัล-ฟะรุ ที่กล่าวว่า “ผู้หญิงทุกคนสามารถไปทำฮัจญ์ได้โดยไม่มีมะหฺร็อมตราบนานเท่านานที่เธอได้รับความปลอดภัย”  และท่านยังกล่าวอีกว่า “กฏนี้ใช้ได้กับทุกกรณีการเดินทางที่เป็นการอิบาดะฮฺ”  อัล-กะเราะบิซีนำมาจากอิมามอัช-ชาฟิอียฺเกี่ยวกับฮัจญ์สุนัต และสหายของท่านบางคนยังได้กล่าวเกี่ยวกับฮัจญ์สุนัตและการเดินทางที่ไม่จำเป็น เช่นการเยี่ยมเยียนและการค้า

 อัล-อัรษัมรายงานจากอิหม่ามอะหมัดว่า “มะหฺร็อมไม่ได้เป็นเงื่อนไขของฮัจญ์ที่วาญิบ” ท่านชี้ชัดในเรื่องนี้ในคำพูดของท่านที่กล่าวว่า “เนื่องจากเธอเดินทางไปกับผู้หญิงหรือกลุ่มผู้ที่ทำให้เธอได้รับความปลอดภัย” อิบนิ ซิรีน กล่าวว่า “การไปกับผู้ที่เป็นมุสลิมคนหนึ่งเป็นที่อนุมัติ”   อัล-เอาซาอี กล่าวว่า “ไปกับผู้มีคุณธรรม”  อิมามมาลิกกล่าวว่า  “ไปพร้อมกับกลุ่มสตรี” อิมาม อัช-ชาฟิอียฺ กล่าวว่า  “พร้อมกับผู้หญิงผู้ศรัทธาที่ไว้วางใจได้” และศิษย์ของท่านกล่าวว่า “ไปด้วยตัวเธอเองถ้าปลอดภัย” 

            อัล-ฮาฟิซ อิบนิ ฮัจญฺ กล่าวว่า “ความเห็นของอิมามอัช-ชาฟิอียฺที่เป็นที่รู้จักกันดีคือ มันเป็นเงื่อนไขที่ต้องมีสามี มะหฺร็อมหรือหญิงผู้ศรัทธาที่ไว้วางใจได้”  หรือบางกระแสกล่าวว่า “หญิงผู้ศรัทธาที่ไว้วางใจได้เพียงคนเดียวก็เพียงพอแล้ว” คำพูดที่นำมาจาก อัล-กะรอบิสีด้วยรายงานที่เชื่อถือได้ในหนังสืออัล-มุฮาซับกล่าวว่า “เธอสามารถเดินทางได้ตามลำพังถ้าเส้นทางปลอดภัย” 

ถ้าสิ่งที่กล่าวไปแล้วนี้เป็นเรื่องการเดินทางไปทำฮัจญ์และอุมเราะฮฺแล้ว ดังนั้น กฏนี้ควรถูกนำมาใช้กับการเดินทางทุกประเภท ดังเช่นที่นักวิชาการบางท่านมีความเห็นในลักษณะนี้ 

 จุดประสงค์ในที่นี้ก็คือเพื่อปกป้องและทำให้ผู้หญิงได้รับความปลอดภัย ซึ่งจะทำได้ก็ต่อเมื่อรู้ว่าเส้นทางนั้นปลอดภัยและการที่มีชายผู้ศรัทธาหรือหญิงผู้ศรัทธาเดินทางไปด้วย

หลักเกณท์ของการอนุญาตให้ผู้หญิงเดินทางโดยไม่มีมะหฺร็อมคือจำเป็นจะต้องมีความปลอดภัยและการมีกลุ่มคนผู้ศรัทธาที่ไว้วางใจได้นั้น มีรายงานโดยอัล-บุคอรียฺในช่วงฮัจญ์ครั้งสุดท้ายของท่านอุมัร อิบนิ ค็อฏฏอบ ท่านได้อนุญาตให้บรรดาภรรยาท่านนบีไปทำฮัจญ์ โดยท่านได้ส่งอุษมาน อิบนิ อัฟฟาน และอับดุร เราะหฺมาน อิบนิ เอาฟฺ ไปพร้อมพวกเธอ การกระทำครั้งนี้ถือเป็นมติเอกฉันท์ เนื่องจากพวกเขาทั้งหมดคืออุมัร อุษมาน และอับดุรเราะหฺมาน อิบนุ เอาฟฺ และบรรดาภรรยาของท่านนบี ก็เห็นด้วยโดยปราศจากการคัดค้าน

            หลักฐานชิ้นที่สองรายงานโดยอัล-บุคอรียฺ และมุสลิม จากฮะดีษของอะดียฺ อิบนิ ฮาติม รายงานว่า ท่านนบีได้บอกแก่เขาถึงอนาคตของอิสลามและการเป็นที่รู้จักไปทั่วโลก ท่านได้กล่าวว่า 

‏((فَإِنْ طَالَتْ بِكَ حَيَاةٌ لَتَرَيَنَّ ‏ ‏الظَّعِينَةَ ‏‏تَرْتَحِلُ مِنْ ‏‏الْحِيرَةِ حَتَّى تَطُوفَ ‏ ‏بِالْكَعْبَةِ لاَ تَخَافُ أَحَدًا إِلاَّ اللَّهَ))

 หากว่าชีวิตท่านจะยืนยาว แน่นอนท่านจะได้เห็นผู้หญิงที่อยู่ในกระโจมบนหลังอูฐคนเดียวเดินทางจากอัล-ฮีเราะฮฺ(เมืองหนึ่งใน อิรัก)จนกระทั่งฏอฟวาฟ(เวียนรอบ)กะอฺบะอฺ เธอไม่กลัวสิ่งใดยกเว้นอัลลอฮฺ

 สิ่งนี้ไม่ใช่เป็นเพียงการยืนยันว่าเรื่องนี้จะเกิดขึ้นเท่านั้น    แต่ยังพิสูจน์ว่าเป็นสิ่งที่อนุญาต เพราะว่า ฮะดีษนี้กล่าวถึงถ้อยคำที่ยกย่องการเผยแพร่ของอิสลามพร้อมกับความรู้สึกปลอดภัย

ในที่นี่ฉันจะกล่าวถึงหลักการที่สำคัญเพิ่มเติม 2 ประการ

ประการแรกพื้นฐานของกฏต่าง ๆ ของการกระทำโดยทั่วไปคือการมุ่งเน้นไปที่ความมุ่งหมายและเจตนารมณ์ของมัน สิ่งนี้ตรงกันข้ามกับการปฏิบัติอิบาดาต(ในเชิงพิธีกรรม)ที่จะต้องให้ความสำคัญกับการปฏิบัติตามคำสั่งของอัลลอฮฺ(ตามตัวอักษร) ก่อนที่จะมุ่งเน้นความมุ่งหมายและเจตนารมณ์ ตามที่ได้รับการยืนยันอย่างหนักแน่นจาก     อิมามอัช-ชะติบีย์ซึ่งท่านได้ชี้แจงอย่างชัดเจนพร้อมทั้งพิสูจน์ด้วยหลักฐานต่าง ๆ

 ประการที่สองคือสิ่งที่ถูกห้ามนั้นจะไม่ได้รับการอนุญาตนอกจากจะเกิดภาวะคับขัน และสิ่งที่ได้รับการห้ามซึ่งเป็นการป้องกันความชั่วที่จะเกิดขึ้นจะได้รับการอนุญาตเมื่อถึงภาวะที่จำเป็น  และไม่เป็นที่สงสัยเลยว่า การห้ามผู้หญิงเดินทางโดยปราศจาก  มะหฺร็อมเป็นการยับยั้งที่สำคัญในการปิดกั้นช่องทางของความชั่ว

 เป็นหน้าที่ที่เราจะต้องพิจารณาการเดินทางในยุคของเรา  มันไม่เหมือนการเดินทางในอดีต ไม่มีอีกแล้วกับการเดินทางที่เต็มไปด้วยภัยอันตรายของทะเลทรายที่แห้งแล้ง หรือความน่ากลัวของสภาพการเผชิญกับผู้ร้ายหรือโจรบนทางหลวง และอื่น ๆ  

ปัจจุบันการเดินทางด้วยพาหนะสมัยใหม่พาคนเป็นจำนวนมากในการเดินทางครั้งหนึ่ง ๆ เช่น เรือ เครื่องบิน รถบัส หรือขบวนรถยนต์ ฉะนั้น สิ่งนี้ก่อให้เกิดความมั่นใจและสร้างความไว้วางใจได้เป็นอย่างมาก ช่วยขจัดความรู้สึกกลัวที่จะเกิดกับผู้หญิง เพราะเธอไม่ได้อยู่ตามลำพังไม่ว่าที่ใดก็ตาม

ดังนั้น จากสิ่งที่ปรากฏข้างต้น ฉันไม่เห็นว่าจะเป็นอุปสรรคสำหรับผู้หญิงที่จะไปทำฮัจญ์ในสภาพแวดล้อมที่ปลอดภัย ซึ่งมีความปลอดภัยที่จำเป็นและน่าพอใจ

..................

ดู บทความอื่น ๆ ในหมวด "เขียนให้ผู้หญิง"